Terapia EMDR (ang. Eye Movement Desensitization and Reprocessing) to jedna z form psychoterapii nazywana odwrażliwianiem i przetwarzaniem za pomocą ruchu gałek ocznych. Wykorzystywana jest wśród pacjentów cierpiących na zespół stresu pourazowego oraz innych osób zmagających się z traumą. 

Na podstawie badań naukowych nad podejściem EMDR ustalono, że EMDR jest psychoterapią opartą na empirycznym podejściu do leczenia oraz dowodach naukowych (evidence-based) w leczeniu stresu pourazowego. 

Terapia EMDR jest rekomendowana dla dzieci, młodzieży i dorosłych z zaburzeniem PTSD i complex PTSD. Ma na celu zmniejszenie subiektywnego poczucia dystresu i wzmocnienie adaptacyjnych procesów poznawczych związanych z traumatycznym wydarzeniem. Wczesne deficyty i stresory, jednorazowe lub powtarzające się, często relacyjne, czyli doświadczenia zakodowane traumami przez „T” wielkie lub „t” małe, są pierwotną podstawą patologii i są powiązane z bieżącymi problemami, które prezentuje pacjent.  Prawie wszystkie obecne trudności i dysfunkcje mają swoje korzenie w przeżytych doświadczeniach traumatycznych z przeszłości. W EMDR uwaga skupia się na wspomnieniu trudnego lub traumatycznego wspomnienia, które przyczyniło się do rozwinięcia zaburzenia i dolegliwości pacjenta. EMDR zmniejsza emocjonalny ładunek zakłócających wspomnień.  Traumatyczne wydarzenia (pojedyncze traumatyczne doświadczenie, powtarzające się, wielokrotne trudne doświadczenia lub doświadczenia związane z zaniedbaniami i nadużyciami, które mają wpływ na poczucie wartości, poczucie bezpieczeństwa, zdolność do podejmowania odpowiedzialności za siebie i innych, i ograniczają poczucie kontroli i wyboru) i reakcje biochemiczne przez nie wywołane (np. adrenalina, kortyzol) powodują zablokowanie wrodzonego, normalnego i adaptacyjnego systemu przetwarzania informacji w mózgu, izolując informacje związane z traumą w neurobiologicznych „zastojach”, blokując je w sieci neuronalnej, wraz z tymi samymi emocjami, doznaniami fizycznymi i przekonaniami, które były w chwili zdarzenia. Nierozwiązane traumy i straty hamują normalne przetwarzanie wspomnień, zakłócając mechanizmy rejestrowania i przechowywania informacji. Tworzą się więc informacje nieprzetworzone, przechowywane w dysfunkcjonalny sposób w sieciach pamięciowych. Gdy informacja związana z traumatycznym doświadczeniem nie jest całkowicie przetworzona, początkowe odczucie będzie przechowywane w takiej formie, w jakiej to miało miejsce na początku, wraz z emocjami, uczuciami, obrazami, doświadczeniami z ciała i zniekształconymi myślami. Nieprzetworzone wspomnienia powodują cierpienie, dlatego powtórne ich przetworzenie doprowadzi do zmniejszenia lub wyeliminowania objawów. Dzięki desensytyzacji i zmianie perspektywy w sferze poznawczej, dochodzi do przetworzenia wspomnień w sposób adaptacyjny, dzięki czemu pacjent widzi po raz pierwszy te wspomnienia jako odległe, zmienia przekonania o sobie, doświadcza emocji adekwatnych do sytuacji i eliminuje niepokojące doznania w ciele. Po sesjach pacjenci pamiętają zdarzenia, ale czują, że naprawdę są one częścią ich przeszłości, a nie teraźniejszości i osiągają bardziej dojrzałą perspektywę. 

Do najważniejszych objawów złożonego PTSD zaliczamy:

1. Częste ponowne doświadczanie bardzo żywych wspomnień traumy w obrazach mentalnych, w głosach, w zapachach, także w odczuciach cielesnych,
2. Podejmowanie prób unikania wszystkiego, co kojarzy się z traumą i wyzwala ponowne doświadczenie wspomnień związanych z traumą,
3. Koszmary senne, zaburzenia snu,
4. Częste doświadczanie silnych i długotrwałych emocji awersyjnych, takich jak bezradność, poczucie winy, wstyd lub uczucie obrzydzenia,
5. Przekonanie o swoim ciele jako niegodnym, obrzydliwym, złym, nienawiść do siebie,
6. Trudności z zaufaniem innym.

Psychoterapia EMDR może pomóc w lepszym radzeniu sobie z konsekwencjami traumy dzięki ponownemu przetworzeniu wspomnień.

Dla kogo jest terapia EMDR?

1. Dla osób doświadczających przemocy fizycznej, psychicznej, emocjonalnej 
2. Dla osób które doznały molestowania seksualnego,  wykorzystania seksualnego
3. Dla osób doświadczających nadużycia i przemocy w dzieciństwie
4. Dla osób doświadczających unieważnienia i odrzucenia w bliskich relacjach rodzinnych.

Terapia EMDR:

1. Przetwarza w odpowiedni sposób wyizolowane wspomnienia związane z traumą w szerszej sieci adaptacyjnej, dochodzi do rekonsolidacji wspomnień 
2. Uczy mózg, że traumatyczne doświadczenia należą już do przeszłości, a nie są częścią teraźniejszości
3. Nie zmienia wspomnień,  ale zmienia reakcje pacjenta na traumatyczne wspomnienia, poprzez zmniejszenie ładunku emocjonalnego zakłócających wspomnień.

Przeciwskazania do terapii EMDR:

1. Epilepsja, skłonność do omdleń,
2. Nadużywanie substancji psychoaktywnych,
3. Ze względu na to, że sesje EMDR mogą wywołać silne emocje wynikające z ponownego przetworzenia wspomnień, kobiety w ciąży powinny skonsultować wprowadzenie tej formy terapii z lekarzem prowadzącym,
4. Nie zaleca się wykorzystywania terapii EMDR u osób z zaburzeniami dysocjacyjnymi, chyba że terapeuta EMDR ma odpowiednie przeszkolenie w zakresie terapii u osób z tego typu problemami psychicznymi.